Zandpaden lijken eenvoudige onverharde wegen, maar ze zijn van grote waarde voor natuur, landschap en cultuurhistorie. Ze vormen belangrijke verbindingen voor mensen, dieren en planten. Bovendien zijn deze wegen een schatkamer aan verhalen uit het verleden. Ze vertellen ons hoe het landschap is ontstaan en werd gebruikt. In de afgelopen decennia is het aantal Drentse zandpaden helaas sterk afgenomen. Daarom onderzoekt Landschapsbeheer Drenthe, in opdracht van de provincie Drenthe, het aantal overgebleven zandpaden in het agrarisch cultuurlandschap in de gemeente Coevorden.
De open zandbodem en schrale begroeiing in bermen en randen maken onverharde paden een geschikt leefgebied voor veel planten en dieren. Omdat zandpaden als een netwerk door het landschap liggen, helpen ze soorten zich te verplaatsen en nieuwe gebieden te bereiken. Zo vormen ze belangrijke ecologische verbindingen voor bijvoorbeeld de patrijs, de grijze zandbij en de kleine vuurvlinder. Vanuit de Basiskwaliteit Natuur (BKN) werken wij samen met de provincie en gemeenten aan het behoud van algemene soorten buiten de aangewezen natuurgebieden. Waarbij we ons inzetten dat deze soorten ook algemeen blijven voorkomen. Zandpaden worden daarbij gezien als één van de landschapselementen die hieraan bijdragen.
Rijke geschiedenis
Veel zandpaden zijn al op leeftijd en worden al eeuwenlang gebruikt door mensen uit de omgeving. Denk aan hooiwegen, kerkenpaden, jaagpaden en postwegen. Ook vandaag de dag vervullen zandpaden nog een belangrijke functie. Niet alleen als toegangswegen tot erven en percelen, maar ook als recreatieve routes. Ze vertellen het verhaal van hoe het landschap werd gebruikt en vormen daarmee een belangrijk onderdeel van de cultuurhistorische geschiedenis van Drenthe.
Onderzoek en waardering
Om erachter te komen hoeveel zandpaden er nog zijn, is kaart- en veldonderzoek gedaan. De historische paden zijn op basis van topografische kaarten uit 1850, 1900, en 1960 geïnventariseerd. Voor het in beeld brengen van de hedendaagse zandpaden zijn de huidige topografische kaarten gebruikt en is veldwerk verricht. Uit deze vergelijking blijkt dat van de ruim 800 kilometer zandpaden die in 1960 aanwezig waren slechts 100 kilometer is overgebleven. Dat betekent dat ruim 80% van de onverharde paden is verdwenen. De resterende zandpaden hebben we daarnaast gewaardeerd op basis van cultuurhistorische en aardkundige waarden.
Vervolg
In een volgende fase van het project kijken we naar de ecologische waarde van zandpaden. We selecteren hiervoor tien icoonsoorten: planten en dieren die kenmerkend zijn voor Drentse zandpaden en die voor hun leefgebied afhankelijk zijn van deze onverharde wegen. Vervolgens ontwikkelen we een beheerwijzer met praktische beheermaatregelen. Deze beheerwijzer helpt beheerders en eigenaren bij het maken van verantwoorde keuzes waarbij de kwaliteit van de zandpaden blijft gewaarborgd en wordt versterkt.
Meer weten?
Voor vragen over het pilotproject Drentse zandpaden neemt u contact op met Jens de Goede, projectleider aardkunde en cultuurhistorie, via j.degoede@lbdrenthe.nl
Het project Drentse zandpaden wordt gefinancierd door de provincie Drenthe.