Wilde narcis

De wilde narcis, ook wel Drentse paosbloem genoemd, is een inheemse bollensoort, die oorspronkelijk in Drentse beekdalen te vinden was. Vanuit de natuurlijke groeiplaatsen werd de soort geïntroduceerd op Drentse boerenerven. In de loop der tijd is de soort echter zeldzaam geworden. Om deze karakteristieke bloem in het cultuurlandschap te behouden werken Landschapsbeheer Drenthe en de provincie Drenthe aan de bescherming van de wilde narcis.

Veel (boeren)erven zijn door de jaren heen sterk veranderd; ze zijn heringericht en worden intensiever onderhouden. Dit heeft negatieve gevolgen voor de wilde narcis. De soort lijkt op de meest gekweekte variant van de narcis, de trompetnarcis. Doordat de wilde narcis lastig van deze soort te onderscheiden is, bemoeilijkt dit het behoud. Met het project Drentse paosbloem brengen de provincie Drenthe en Landschapsbeheer Drenthe de wilde narcis bij erfeigenaren onder de aandacht. Dit doen wij door bestaande groeiplaatsen in kaart te brengen en aanwezige populaties te versterken en in omvang te doen toenemen. Met als einddoel de wilde narcis terug te brengen op plaatsen waar de bloem is verdwenen en waar het landschappelijk en cultuurhistorisch past.

De wilde narcis

De wilde narcis is een bolgewas en bloeit in de maanden maart en april. De bloemen staan iets geknikt op de bloemsteel, de kroonbladen zijn lichtgeel van kleur en de trompetvormige bijkroon heeft een diepere gele kleur. Hij wordt zo’n 15 tot 30 cm hoog. De belangrijkste verschillen tussen de wilde narcis en de (gekweekte) trompetnarcis zijn: het formaat (de wilde narcis is kleiner), de bloeiperiode (de wilde narcis bloeit eerder) en de kleur (de wilde narcis is duidelijk tweekleurig en heeft grijsgroene bladeren). Vanwege de vroege bloeiperiode is de Drentse paosbloem een belangrijke voedselplant voor insecten die vroeg actief zijn. Vroeg maaien is funest voor de plant, want dan heeft de bloem geen kans om zaden te vormen en zich te verspreiden.

Betrokkenheid in regio’s

Sinds 2019 betrekt Landschapsbeheer Drenthe bewoners en erfeigenaren bij de bescherming van de wilde narcis. Het doel is om hen bewust te maken van de bijzondere bloemen op hun terrein en te wijzen op het juiste beheer.

Om te voorkomen dat de wilde narcis in Drenthe verdwijnt, ondersteunt Landschapsbeheer Drenthe in verschillende regio’s bollenbanken. Dit zijn plekken waar wilde narcissen (tijdelijk) worden ondergebracht. Daarnaast experimenteren vrijwilligers hier met het zaaien, bestuiven en vermeerderen. Wanneer u bollen hebt die vrijkomen tijdens het herinrichten van uw tuin, kunt u deze aanbieden bij een van deze bollenbanken.

Wat kunt u doen?

Er zijn een aantal dingen die u kunt doen of moet laten om de wilde narcis te behouden.

• Vertel omwonenden over deze bijzondere soort; het kan voorkomen dat mensen niet weten dat ze een bijzondere narcis in hun tuin hebben staan.
• Maai om de wilde narcis heen. De eerste jaren zijn ze echter lastig te herkennen en zien ze eruit als grassprieten.
• Gaat u uw tuin in de najaar/winter aanpassen, breng dan in kaart waar de narcissen groeien, zodat u ze niet per ongeluk verwijdert.
• Plant geen andere struiken of bloemen naast de narcissen om te voorkomen dat ze in de verdrukking komen.
• Wilt u het tuindeel met de wilde narcissen maaien, doe dit dan wat later in het seizoen (het liefst in augustus), zodat de narcissen de kans krijgen om zaden te vormen en reserves in de bol op te slaan.
• Mocht u het deel van uw tuin vergraven of verbouwen waar de wilde narcis groeit, neem dan in overweging om de bollen op te graven en deze te verplaatsen naar een andere locatie in de tuin of overweeg de exemplaren bij een van de bollenbanken onder te brengen.
• Na de bloeiperiode zal de wilde narcis verwelken, maar als de bloem door een (wilde) bij is bevrucht, dan verandert hij in een groene vrucht met zwarte zaden. Normaliter verspreiden mieren die zaden, maar u kunt dit ook zelf doen. Verspreid de zaden voor het maaien over uw gazon of andere lichte plek in uw tuin.

Genetisch onderzoek

Naast het behouden en versterken van bestaande groeiplaatsen is Landschapsbeheer Drenthe, in samenwerking met Wageningen University & Research (WUR), in 2023 gestart met een genetisch onderzoek naar de inheemse bloem. Dit om de verwantschap tussen populaties goed in beeld te krijgen: welke narcissen zijn nog echt wild en welke exemplaren kunnen het beste met elkaar worden gekruist? Bij het kruizen en herintroduceren van wilde narcissen is het belangrijk om de genetische diversiteit te waarborgen. Een gezonde narcispopulatie vermenigvuldigt zich zowel via zaad als via bollen, is beter bestand tegen ziektes en wijken genetisch onderling voldoende van elkaar af.

In het nieuws

Het project Drentse Paosbloem is een aantal keren in het nieuws geweest. Klik voor meer informatie op de nieuwsitems hieronder of bekijk de video’s op deze pagina.

• 22 maart 2024 – Wilde narcis krijgt menselijke hulp bij bestuiving
• 15 maart 2024 – Natuurvriendelijk erf als ‘stepping stone’ voor natuurgebieden
• 10 maart 2023 – Genetisch onderzoek naar de wilde narcis in Drenthe