Het agrarisch cultuurlandschap in Drenthe vormt een belangrijk leefgebied voor twaalf graslandvlinders, zoals het oranjetipje, het icarusblauwtje en de kleine vuurvlinder. Helaas gaat het niet goed met ze: veel soorten zijn in de afgelopen decennia sterk achteruitgegaan en voor een groot deel verdwenen in Drenthe. Hoe staat het er nu voor? Om dit in te kaart brengen, bundelen Landschapsbeheer Drenthe en de Vlinderwerkgroep Drenthe hun krachten in het inventarisatieproject Boerenlandvlinders op de kaart.
Boerenlandvlinders zijn te vinden in bloemrijke graslanden, bermen, taluds en overhoekjes. In Drenthe worden twaalf soorten tot deze groep gerekend. Dit zijn: de argusvlinder, de bruine vuurvlinder, het bruin zandoogje, het groot dikkopje, het hooibeestje, het icarusblauwtje, het klein geaderd witje, de kleine vuurvlinder, het koevinkje, het oranje zandoogje, het oranjetipje en het zwartsprietdikkopje. Een aantal daarvan staat op de Rode Lijst en is nationaal beschermd.
Achteruitgang
Niet alleen in Drenthe, maar ook in de rest van Nederland heeft er een sterke afname plaatsgevonden in zowel populatiegrootte als spreiding van boerenlandvlinders. Redenen voor deze achteruitgang kunnen zijn: intensief landgebruik, verzuring, verdroging, vermesting, versnippering van natuur en een afname van bloemrijke gebieden.
Wat vlinders vertellen over landschapskwaliteit
Alle boerenlandvlinders zijn sterk verbonden met (bloemrijke) graslanden, bermen, taluds en overhoekjes. Omdat deze vlinders slechts korte afstanden afleggen, zegt hun aanwezigheid iets over de omgeving waarin ze vliegen. Als er meerdere soorten in een gebied worden waargenomen, dan is dat een goed teken. Het zegt iets over de landschapskwaliteit. Zo zijn de boerenlandvlinders niet alleen prachtig om te zien, maar ook een betrouwbare graadmeter voor de biodiversiteit in het landelijk gebied.
Meten is weten
Uit recente gegevens blijkt het niet goed te gaan met graslandvlindersoorten. Daarnaast ontbreekt in veel gebieden voldoende monitoringsdata, waardoor onduidelijk is of soorten daadwerkelijk zijn verdwenen of simpelweg niet zijn waargenomen. Om hierachter te komen, is Landschapsbeheer Drenthe samen met de Vlinderwerkgroep in 2025 een inventarisatieproject gestart. In 2026 geven wij een vervolg aan dit project. Met als doel de verspreidingsontwikkeling in Drenthe in beeld te brengen. De monitoring richt zich vooral op plekken waarvan weinig gegevens beschikbaar zijn en gebieden waar in het verleden boerenlandvlinders zijn waargenomen, maar een sterke afname is geconstateerd. Door opnieuw te tellen in de periode april tot en met september wordt er een duidelijker beeld geschetst van de mate van achteruitgang en de huidige verspreiding.
Hulp gezocht
Voor het in kaart brengen van boerenlandvlinders is de inzet van vrijwilligers van groot belang. Natuurliefhebbers, vlinderaars en groen geïnteresseerden die willen helpen, kunnen zich melden bij Dirk Matthijs Meijberg van Landschapsbeheer Drenthe via dm.meijberg@lbdrenthe.nl of bij de Vlinderwerkgroep Drenthe via info@vlinderwerkgroepdrenthe.nl
Enige kennis van dagvlinders is wenselijk, evenals de bereidheid om zelfstandig op pad te gaan. De inventarisaties lopen langs openbare paden en wegen, denk aan wandel- en fietspaden, bermen en schouwpaden langs sloten. Met hun waarnemingen leveren vrijwilligers een waardevolle bijdrage aan het in beeld brengen van de verspreidingsontwikkeling van boerenlandvlinders in Drenthe.
Excursies
Voor wie wil kennismaken met het monitoren van boerenlandvlinders, organiseert Landschapsbeheer Drenthe zes excursies. Tijdens deze excursies legt ecoloog Willem Bosma uit op wat voor wijze vrijwilligers kunnen bijdragen aan monitoring van boerenlandvlinders in kilometerhokken. Na afloop beschikken vrijwilligers over voldoende kennis om volgens deze aanpak te tellen en zelfstandig aan de slag te gaan. Ook kunnen zij zich vrijblijvend opgeven als teller. De excursies staan gepland op:
- Zaterdag 24 april:10.00 uur in Zwiggelte
- Woensdag 29 april: 13.00 uur in Balloo
- Vrijdag 8 mei: 13.30 uur in Yde
- Woensdag 1 juli: 13.30 uur in Gasselternijveen
- Vrijdag 3 juli: 13.30 uur in Weerdinge
- Vrijdag 28 augustus: 10.00 uur in Weerwille
Wilt u mee op excursie? Stuur dan een e-mail naar Lenie Maas, medewerker bewonersbetrokkenheid, via l.maas@lbdrenthe.nl. In het bericht vermeld u uw naam, e-mailadres, telefoonnummer, woonplaats en aan welke excursies u wilt deelnemen. Ook vernemen wij graag of u op de fiets komt of met de auto. Nadat u zich heeft aangemeld, ontvangt u van ons aanvullende praktische informatie, zoals het startpunt, waar u kunt parkeren en een reservedatum. Aangezien vlinders alleen vliegen bij mooi weer is voor alle excursies, in geval van slecht weer, een alternatieve datum gepland.
Meer informatie
Voor vragen over het project Boerenlandvlinders op de kaart neemt u contact op met Dirk Matthijs Meijberg, projectmedewerker biodiversiteit, via dm.meijberg@lbdrenthe.nl of kijk op de website van de Vlinderwerkgroep Drenthe.
Het project Boerenlandvlinders op de kaart wordt gefinancierd door de provincie Drenthe.